حق انتفاع، اذن در انتفاع، اباحه انتفاع
فرض کنید دوستتان یک ویلا دارد و به شما میگوید «اگر خواستی بیا ویلا استراحت کن». این جمله به ظاهر ساده، یعنی شما اجازه استفاده کردن از آن ویلا را دارید و استفاده شما غیرقانونی نیست. اما از دیدگاه حقوقی سه معنا میتواند داشته باشد: حق انتفاع، اذن در انتفاع و اباحه انتفاع. تفاوت هر یک از اینها در قدرت استفاده منتفع است. در این نوشتار با این مفاهیم آشنا میشویم:
حق انتفاع: عقد لازمی است که به موجب آن، دارنده حق انتفاع میتواند از مالی که عین متعلق به دیگری است منتفع بشود. از این رو، هیچ یک از طرفین حق فسخ قرارداد را ندارد و منتفع میتواند تا زمان توافقشده در قرارداد از آن مال استفاده کند.
إذن در انتفاع: اثر عقد عاریه است. براساس ماده 635 قانون مدنی عاریه عقدی است که به موجب آن احد طرفین به طرف دیگر اجازه میدهدکه ازعین مال او مجانا منتفع شود. مطابق ماده 638 نیز این عقد، عقد جایزی است. بنابراین، هر یک از طرفین میتوانند هر زمان که خواستند از قرارداد خارج بشوند.
اباحه انتفاع: بنابر نظر حقوقدانان، اباحه انتفاع مبتنی بر اذن مالک و در شمار ایقاعات است، نه عقود، و میتواند ناظر به تلف عین باشد، مانند اباحه خوردنیها ولی عاریه در زمره عقود است و تنها ناظر به انتفاعی است که عین مال را از بین نبرد.
بنابر تعاریف فوق به خوبی میتوان دریافت که قدرت منتفع در حق انتفاع بیشتر از اذن انتفاع و در اذن انتفاع بیشتر از اباحه انتفاع است. در حق انتفاع، مالک نمیتواند بهطور یک جانبه و بدون عذر موجه قانونی، قرارداد را از بین ببرد و مانع استفاده منتفع بشود. درحالی که در اذن در انتفاع، مالک مال میتواند هر زمان که بخواهد از اذن خود رجوع کند. براساس ماده 637 قانون مدنی هر چیزی که بتوان با بقای اصلش از آن منتفع شد، میتواند موضوع عقد عاریه باشد. بنابراین، منتفع این امکان را دارد که مستمرا از آن مال بهرهبرداری کند. اما در اباحه انتفاع، مال موضوع انتفاع ممکن است با یک بار مصرف از بین برود. ضمن اینکه اباحه انتفاع نیز، همچون إذن در انتفاع قابل رجوع است.
حق انتفاع میتواند بهصورت رایگان یا معوض برقرار شود. به این معنا که در قبال استفاده از مال، ملزم است چیزی هم پرداخت کند یا به صورت مجانی استفاده میشود. اگر منتفع بابت استفاده پولی پرداخت کرده باشد، میتواند متقابلا حق انتفاع خود را به شخص دیگری منتقل کند. اما در إذن در انتفاع و اباحه انتفاع چنین امکانی وجود ندارد. ماده 647 مقرر کرده است که مستعیر نمیتواند مال عاریه را به هیچ نحوی به تصرف غیردهد مگر به اذن معیر.
البته این سه وضعیت از منظر میزان مسؤلیت منتفع در برابر تلف مال، تفاوت چندانی با هم ندارند. منتفع در صورتی که تعدی و تفریط نکرده باشد، در برابر تلف یا عیب مال مسؤل نیست. طبق ماده 640 قانون مدنی مستعیر ضامن تلف یا نقصان مال نمیباشد مگر در صورت تفریط یا تعدی. براساس ماده 50 قانون مدنی نیز اگر مالی که موضوع حق انتفاع است، بدون تعدی یا تفریط منتفع تلف شود، منتفع مسؤل نخواهد بود.
با این توضیحات، میتوان منتفع در حق انتفاع را به دلایل زیر قدرتمندتر از منتفع در إذن در انتفاع و اباحه انتفاع دانست:
1. در برابر فسخ یک طرفه قرارداد از جانب مالک در امان است.
2. در صورت معوض بودن، میتواند حق انتفاع خود را به شخص ثالثی واگذار کند.
3. مال موضوع انتفاع، قابلیت استفاده مکرر و مستمر دارد.
4. منتفع در صورت استفاده متعارف، مسؤلیتی در قبال تلف نخواهد داشت.
مشاوره با بهترین وکیل ملکی
اگر به دنبال بهترین وکیل ملکی برای دعاوی ملکی، پیگیری امور مربوط به صدور سند، پیگیری شکایات، یا ثبت اسناد رسمی در ایران هستید و دریافت مشاوره دارید، همکاری با وکیل رضا کارگر در دفتر وکیل صدر میتواند انتخابی هوشمندانه باشد.
برای دریافت راهنمایی تخصصی از بهترین وکیل ملکی تهران و بهرهمندی از مشاوره حقوقی توسط وکیل ملکی مجرب، لطفاً از طریق لینک زیر اقدام کنید:
